Dış Eğitim Tanıma (Madde 9): Üniversiteler İçin Stratejik Fırsat

Madde 9, üniversite dışında tamamlanan mikro yeterlilik eğitimlerinin, öğrenenin başvurusu üzerine üniversite tarafından tanınmasını düzenler. Tanıma kararı senatolara aittir; belge ise eğitimi veren kurum tarafından düzenlenir. Bu yazıda maddenin ne dediğini, üniversiteye getirdiği sorumluluğu ve kurumların uygulamada kurabileceği süreci anlatıyoruz.

Genel çerçeve için Usul ve Esaslar rehberimize bakabilirsiniz.

Madde 9 Ne Söylüyor?

• Başvuru (9/1): Yükseköğretim kurumu dışında tamamlanan eğitimlerin tanınması talepleri öğrenenler tarafından ilgili görevli yetkili birime yazılı olarak yapılır. Başvuru belgeleri EK-1'de belirtilen asgari bilgileri içermelidir.
• Eğitici ve kayıtlar (9/2): Eğitimi veren eğiticilerin nitelikleri ile eğitim sürecine ilişkin kayıtlar takip edilebilir ve kanıtlanabilir olmalıdır. İlgili yükseköğretim kurumu bu bilgilerin doğruluğunu teyit etmekle yükümlüdür.
• Muafiyet (9/3): Eğitimler bir ders veya program kapsamında muafiyet sağlamak amacıyla birleştirilerek kullanılacaksa, ilgili dersin öğrenen tarafından daha önce alınmamış olması gerekir.
• Senato yetkisi (9/4): Senatolar, koşullara uygun olmak kaydıyla başvurusu yapılan eğitimleri tanıyabilir ve AKTS kredilerini belirleyebilir.

Metinden çıkan sonuç şudur: Belgeyi düzenleyen, eğitimi veren kurumdur; üniversite belgeyi düzenlemez. Üniversitenin rolü, eğiticinin niteliğini ve eğitim kayıtlarını teyit etmek, eğitimi tanıyıp tanımamaya karar vermek ve AKTS karşılığını belirlemektir. Bu, akademik sorumluluğun ortadan kalkması değil, yürütmeden doğrulamaya kayması anlamına gelir.

Kendi Programını Açmak ile Dış Eğitimi Tanımak

Kriter	Kendi programını açma	Dış eğitim tanıma
Eğitimi kim verir?	Üniversite (akademik kadro veya SEM)	Dış sağlayıcı (kurum, firma, meslek kuruluşu)
Belgeyi kim düzenler?	Üniversite (Madde 8)	Eğitimi veren kurum; belge EK-1 asgari bilgilerini içermelidir
Üniversitenin rolü	Tasarım, yürütme, ölçme ve belgelendirme	Eğitici ve kayıt teyidi, tanıma kararı, AKTS belirleme
Karar	Görevli birim (Madde 7)	Senato (Madde 9/4), başvuru görevli birime yapılır
AKTS sınırı	Toplam AKTS'nin %10'u (Madde 10)	Aynı sınır geçerlidir

Tanımada Genellikle Aranan Unsurlar

Aşağıdaki başlıklar, Usul ve Esaslardaki bilgi paketi (Madde 6/c), eğitici kayıtları (Madde 9/2) ve ölçme hükümlerinden (Madde 11) türetilmiş uygulama ölçütleridir; kurumun politikasıyla netleştirilmelidir:

• Tanımlı öğrenme çıktıları: Ölçülebilir ve "katılımcı ne yapabilir" diliyle yazılmış. Çıktı yazımı rehberimiz yardımcı olur.
• Ölçme ve değerlendirme kanıtı: Yalnızca katılım değil, kazanımı gösteren sınav, proje veya portfolyo.
• İş yükü şeffaflığı: AKTS karşılığının hesaplanabilmesi için saat bazında belgelenmiş iş yükü.
• Eğitici nitelikleri: Madde 9/2 gereği takip edilebilir ve kanıtlanabilir olmalıdır.
• Kayıtlar: Katılım, değerlendirme sonucu ve tarih kayıtları.
• EK-1 bilgileri: Başvuru belgeleri EK-1'deki asgari bilgileri içermelidir.

AKTS Karşılığı ve %10 Sınırı

Tanınan eğitimin AKTS karşılığını senato belirler. Hesap, iş yükü üzerinden yapılır (1 AKTS = 25 saat). Tanınan ve diğer mikro yeterliliklerle kazanılan toplam kredi, öğrencinin programının toplam AKTS'sinin %10'unu aşamaz; transfer teklif edilen eğitimlerin en fazla %50'si uzaktan alınabilir (Madde 10). Hesap yöntemi için AKTS rehberimize bakabilirsiniz.

Kurumsal Tanıma Sürecini Kurmak (Uygulama Önerisi)

• Tanıma politikasını yazın: Hangi alanlarda ve hangi asgari kanıtla tanıma yapılacağını, ayrıca neyin tanınmayacağını senato esaslarına bağlayın.
• Başvuru dosyası şablonu oluşturun: Öğrenme çıktıları, iş yükü tablosu, değerlendirme yöntemi, eğitici bilgileri ve kayıt sistemi tanımı istenmelidir.
• Ön inceleme yapın: Eksik dosya görevli birimin gündemine gelmeden tamamlatılsın.
• Akademik değerlendirme alın: Alan uzmanı bir akademisyenin gerekçeli görüşü kararı savunulabilir kılar.
• Kararı kapsamıyla kaydedin: Hangi eğitim, hangi sürüm, hangi AKTS karşılığı ve geçerlilik süresi yazılı olsun.
• Kayıtları saklayın: Reddedilen başvuruların gerekçesi de kayıt altında olmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Katılım belgesini kazanım sanmak
• Kararı kişiye değil eğitim programına bağlamamak
• Eğitimin sürümünü ve geçerlilik süresini kayda geçirmemek
• %10 sınırını sonradan fark etmek
• Ret gerekçesini yazılı tutmamak

Sık Sorulan Sorular

Dış eğitim için sertifikayı kim düzenler?

Metne göre eğitimi tamamlayan öğrenen, EK-1'deki asgari bilgileri içeren belgeleriyle başvurur (Madde 9/1). Belgeyi eğitimi veren kurum düzenler; üniversite eğitimi tanır ve AKTS karşılığını belirler.

Her eğitim tanınabilir mi?

Hayır. Senato koşullara uygun eğitimleri tanıyabilir. Eğiticinin nitelikleri ve eğitim kayıtları takip edilebilir ve kanıtlanabilir olmalıdır.

Tanıma kararını kim verir?

Başvuru görevli ve yetkili birime yapılır; eğitimleri tanıma ve AKTS kredilerini belirleme yetkisi senatolara verilmiştir (Madde 9/4).

Tanınan eğitim diploma programına sayılabilir mi?

Senatonun belirlediği esaslara göre evet, ancak toplam mikro yeterlilik kredisi programın toplam AKTS'sinin %10'unu aşamaz. Muafiyet için kullanılacak dersin öğrenen tarafından daha önce alınmamış olması gerekir (Madde 9/3).

Tanıma kararı süresiz midir?

Usul ve Esaslar bu konuda süre öngörmez. Sağlayıcı içeriğini değiştirebileceği için kurumların kararı belirli bir sürüm ve gözden geçirme takvimiyle vermesi iyi uygulamadır.

İlgili yazılar: ders muafiyeti ve itiraz süreci.

Bu yazı, YÖK'ün yayımladığı Yükseköğretim Kurumlarında Mikro Yeterlilikler Çerçevesine İlişkin Usul ve Esaslar metnine dayanır. Hukuki bir görüş değildir; uygulamada üniversitenizin kendi yönergesi ve YÖK duyuruları esas alınmalıdır.