Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) ile Mikro Yeterlilik İlişkisi

Mikro yeterlilikler, üniversitelerin serbestçe tasarladığı "kısa kurslar" değildir. Yükseköğretim kurumlarında verilen her mikro yeterlilik, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) içinde bir seviyeye oturmak ve o seviyenin öğrenme kazanımı tanımlarıyla tutarlı olmak zorundadır. Mikro yeterliliklere ilişkin düzenlemenin adının doğrudan "Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi kapsamında" ifadesiyle başlaması tesadüf değildir: çerçeveye bağlanmayan bir belge, mevzuat açısından mikro yeterlilik sayılmaz. Bu yazıda TYÇ'nin ne olduğunu, mikro yeterlilikle ilişkisinin nasıl kurulduğunu ve üniversitelerin program tasarımında hangi kararları TYÇ'ye göre vermesi gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) nedir?

TYÇ, Türkiye'de kazanılan tüm yeterliliklerin — diploma, sertifika, mesleki yeterlilik belgesi — hangi düzeyde bilgi, beceri ve yetkinliğe karşılık geldiğini gösteren ulusal referans sistemidir. Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) koordinasyonunda yürütülür ve Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi (AYÇ) ile ilişkilendirilmiştir. Bu ilişkilendirme sayesinde Türkiye'de alınan bir yeterliliğin Avrupa'daki karşılığı okunabilir hâle gelir.

Çerçevenin mantığı basittir: bir yeterliliği süresine veya adına göre değil, öğrenenin sonunda ne yapabildiğine göre konumlandırır. Bu yüzden TYÇ'nin dili "ders saati" değil, "öğrenme kazanımı"dır. Mikro yeterlilik düzenlemesinin de aynı dili kullanması, iki sistemin aynı zeminde buluşmasını sağlar.

TYÇ seviyeleri ve yükseköğretimin yeri

Tablodaki en kritik satır Seviye 6'dır. Üniversiteler mikro yeterlilik portföyünü kurarken çoğu programı refleksle lisans seviyesine yazma eğilimindedir; oysa aynı içerik ön lisans (Seviye 5) düzeyinde tasarlandığında hem hedef kitle genişler hem de öğrenme çıktılarının gerçekçiliği artar. Seviye kararı bir pazarlama tercihi değil, kazanım analizi işidir.

Mikro yeterlilik TYÇ'ye nasıl bağlanır?

Mikro yeterlilik, TYÇ'de bağımsız bir kutu açmaz. Var olan bir seviyeye bağlanır ve o seviyenin bilgi–beceri–yetkinlik tanımlarının bir alt kümesini temsil eder. Bağlantı pratikte dört adımda kurulur:

1. Kazanım yazımı: Programın sonunda öğrenenin ne yapabileceği, ölçülebilir fiillerle yazılır. Bu adımın ayrıntısı için Öğrenme Çıktıları Nasıl Yazılır? rehberimize bakabilirsiniz.
2. Seviye eşleştirme: Yazılan kazanımlar, TYÇ'nin ilgili seviye tanımlayıcılarıyla karşılaştırılır. Kazanımlar tanımın üstüne ya da altına taşıyorsa değiştirilmesi gereken seviyedir, kazanımın kendisi değil.
3. İş yükü ve kredi: Kazanımlara ulaşmak için gereken gerçek öğrenci iş yükü hesaplanır ve AKTS'ye çevrilir. Mikro yeterlilik kredisi, ilgili programın toplam AKTS'sinin %10'unu aşamaz. Hesaplama yöntemi için AKTS ve Mikro Yeterlilik: Kredilendirme Nasıl Hesaplanır? yazımız adım adım ilerler.
4. Belgeye yansıtma: Seviye, kredi ve kazanım bilgisi sertifikanın üzerine ve dijital rozetin üstverisine işlenir. Belgede seviye görünmüyorsa çerçeve bağlantısı fiilen yok demektir.

TYÇ ile MYK ulusal yeterlilikleri karıştırılmamalı

Sahada en sık görülen kavram karışıklığı budur. TYÇ bir çerçevedir; MYK ulusal yeterlilikleri ise o çerçeve içinde yer alan belirli mesleki yeterlilik tanımlarıdır. Yükseköğretim mikro yeterliliği ise üniversitenin kendi tasarladığı, mikro yeterlilik komisyonu ve senato onayıyla yürürlüğe giren, TYÇ'ye ilişkilendirilen bir yeterliliktir.

İki sistemin ayrımını daha derin karşılaştıran MYK Ulusal Yeterlilik ile YÖK Mikro Yeterlilik Arasındaki Fark yazımız, hangi programın hangi sisteme ait olduğunu ayırt etmek için pratik bir kontrol listesi sunuyor.

Seviye eşleştirmesinde yapılan beş yaygın hata

• Süreye göre seviye belirlemek. "40 saatlik eğitim ise Seviye 6'dır" gibi bir kural yoktur. Seviye, sürenin değil kazanımın fonksiyonudur.
• Eğitmenin unvanını seviye sanmak. Programı bir profesörün vermesi, yeterliliği Seviye 8 yapmaz.
• Kazanımları "bilir, tanır" fiilleriyle yazıp üst seviye iddia etmek. Üst seviye kazanımlar analiz, tasarım ve değerlendirme gerektirir; bunlar ölçme yöntemine de yansımalıdır.
• AKTS'yi seviyeden bağımsız hesaplamak. Seviye yükseldikçe aynı kazanım için gereken bağımsız çalışma iş yükü de artar; iş yükü tablosu bunu yansıtmalıdır.
• Seviyeyi sertifikaya yazmamak. EK-1 formatındaki zorunlu alanlar eksik doldurulduğunda belge doğrulanabilirliğini kaybeder; ayrıntı için Mikro Yeterlilik Sertifikasında EK-1 Zorunlu Alanlar yazımıza bakın.

TYÇ uyumu üniversiteye ne kazandırır?

Çerçeve uyumu bir bürokrasi kalemi değil, yeterliliğin taşınabilirliğini sağlayan mekanizmadır. Üç somut çıktısı vardır:

1. Tanınırlık: Seviyesi belli bir mikro yeterlilik, işveren tarafında "kurs katılım belgesi" değil, okunabilir bir yeterlilik olarak değerlendirilir.
2. Yığılabilirlik: Aynı seviyeye bağlanmış mikro yeterlilikler, kurumun belirlediği kurallar çerçevesinde birbirini tamamlayan bir öğrenme patikası oluşturabilir.
3. Uluslararası okunabilirlik: TYÇ'nin AYÇ ile ilişkilendirilmiş olması, yurt dışı işbirliklerinde ve uluslararası öğrenci pazarında yeterliliğin karşılığının anlaşılmasını kolaylaştırır.

Buna karşılık çerçeve bağlantısı kurulmamış bir program, iç denetim ve kalite süreçlerinde ilk sorgulanan kalem olur. Mevzuatın bütününe hâkim olmak isteyenler için YÖK Mikro Yeterlilik Yönetmeliği: Üniversiteler İçin Tam Rehber yazımız başlangıç noktası olarak uygundur.

Kurumunuzda TYÇ uyumlu tasarım için kontrol listesi

Sık Sorulan Sorular

Mikro yeterlilik TYÇ'de ayrı bir seviye midir?

Hayır. Mikro yeterlilik yeni bir seviye açmaz; mevcut seviyelerden birine bağlanan, daha küçük kapsamlı bir yeterlilik birimidir. Seviye, kazanımların içeriğine göre belirlenir.

Bir mikro yeterlilik birden fazla TYÇ seviyesine bağlanabilir mi?

Uygulamada önerilmez. Tek bir yeterliliğin tek bir seviyesi olmalıdır; kazanımlar iki seviyeye yayılıyorsa program iki ayrı mikro yeterliliğe bölünmelidir.

TYÇ seviyesi ile AKTS kredisi aynı şey mi?

Hayır. Seviye "ne kadar derin", AKTS "ne kadar iş yükü" sorusunun cevabıdır. İkisi birlikte raporlanır; biri diğerinin yerine geçmez.

TYÇ uyumu için MYK'ya başvuru yapmak gerekir mi?

Yükseköğretim mikro yeterlilikleri üniversitenin kendi iç süreçlerinde — mikro yeterlilik komisyonu ve senato onayıyla — tanımlanır. TYÇ ile ilişkilendirme bu tasarım dosyasının bir parçasıdır; MYK'nın mesleki yeterlilik belgelendirme sürecinden ayrıdır.

Mevcut sertifika programlarımızı TYÇ'ye bağlayabilir miyiz?

Çoğu durumda evet, ancak programın kazanım, iş yükü ve ölçme bileşenlerinin yeniden yazılması gerekir. Katılım belgesi mantığıyla kurulmuş bir programı olduğu gibi mikro yeterliliğe çevirmek mümkün değildir.