Uzaktan Eğitimle Mikro Yeterlilik: %50 Sınırı Nasıl Uygulanır?

Mikro yeterlilik programı tasarlayan ekiplerin ilk sorularından biri artık teknik değil, mevzuata dair: Bu programı tamamen çevrim içi açabilir miyiz? Açmak mümkün; ama programdan AKTS transferi bekleyen öğrenen için Usul ve Esaslarda açık bir sınır var. Bir öğrenen için AKTS transferi teklif edilen mikro yeterlilik eğitimlerinin en fazla yarısı uzaktan eğitimle alınmış olabilir.

Kural tek cümle, ama uygulamaya geçince birçok soru doğuruyor: Yarı neyin yarısı? Canlı çevrim içi ders uzaktan mı sayılır? Karma programlar nereye düşer? Bu yazıda sınırın lafzını, kapsamını, metnin açık bıraktığı soruları, hesap yöntemini, uzaktan ortamda ölçme ve kayıt tarafını ve kurum yönergesine yazılması gereken maddeleri adım adım ele alıyoruz. Çerçevenin tamamı için YÖK Mikro Yeterlilikler Usul ve Esaslar rehberimize bakabilirsiniz.

%50 sınırı tam olarak ne diyor?

Hüküm, Yükseköğretim Kurumlarında Mikro Yeterlilikler Çerçevesine İlişkin Usul ve Esasların "Mikro Yeterlilik Eğitimlerinin Sınırları" başlıklı 10. maddesinin üçüncü fıkrasındadır. Metin şöyle der: "Bir öğrenen için AKTS kredisi transferi teklif edilen mikro yeterlilik eğitimlerinin en fazla %50'si uzaktan eğitim olarak alınabilir."

Aynı maddenin diğer iki fıkrası bu sınırın bağlamını çizer:

• Madde 10/1: Mikro yeterlilik eğitimleri karşılığı kazanılan AKTS kredileri, ilgili programın toplam AKTS kredisinin %10'unu aşamaz.
• Madde 10/2: AKTS karşılıkları diploma eki veya transkriptte gösterilir; eğitimler ders adı altında birleştirilerek de belirtilir.

Yani %50 kuralı tek başına duran bir "uzaktan eğitim yasağı" değil; öğrencinin diploma programına taşınan mikro yeterlilik kredilerinin nasıl kazanıldığına dair ikinci bir filtredir. %10 tavanının hesabını AKTS ve kredilendirme yazımızda örneklerle anlatmıştık.

Sınır kimi ve neyi kapsıyor?

Hükmün lafzından üç sonuç çıkar:

1. Sınır öğrenen bazındadır. "Bir öğrenen için" ifadesi, oranın programın ya da kurumun geneli için değil, her öğrenenin kendi transfer dosyası için hesaplanacağını gösterir.
2. Yalnızca AKTS transferi teklif edilen eğitimleri kapsar. Metin oranı, transfer için önerilen eğitimlere bağlar. Yalnızca belge almak için katılınan ve krediye dönüştürülmek istenmeyen eğitimler için ayrı bir oran öngörmez.
3. Programı açmayı değil, krediyi saymayı sınırlar. Kurum tamamen çevrim içi bir mikro yeterlilik açabilir; sınır, bu eğitimin bir öğrencinin diploma programına kredi olarak aktarılmak istendiği anda devreye girer.

Pratikte bu, sınırın en çok öğrenci işleri ve tanıma birimini ilgilendirdiği anlamına gelir. Kurum dışında alınıp tanınması istenen eğitimler için de aynı filtre işler; tanıma sürecini Madde 9 dış eğitim tanıma yazımızda, muafiyet amaçlı kullanımı ise mikro yeterlilikle ders muafiyeti yazımızda ele aldık.

Metnin açık bıraktığı dört soru

Usul ve Esaslar kısa bir metindir ve aşağıdaki soruları cevaplamaz. Cevap, senatonun belirleyeceği esaslarda ve kurumun yönergesinde verilmelidir (yetki Madde 5'e göre senatodadır):

• Oran neyin üzerinden hesaplanır? Metin "eğitimlerinin en fazla %50'si" der; ölçünün eğitim sayısı mı, AKTS mi olduğunu söylemez.
• "Uzaktan eğitim" neyi kapsar? Usul ve Esaslarda bu terimin ayrı bir tanımı yoktur. Eş zamanlı canlı ders, kayıttan izlenen içerik ve kendi hızında ilerlenen modüller aynı kefeye mi konacak, kurum belirlemelidir.
• Karma (hibrit) eğitim nereye düşer? Oturumlarının bir kısmı yüz yüze, bir kısmı çevrim içi olan bir eğitim bütünüyle uzaktan mı, bütünüyle yüz yüze mi, yoksa oransal olarak mı sayılacak?
• Ölçme yüz yüze yapılırsa sonuç değişir mi? Tüm içerik çevrim içi, ama sınav ya da performans görevi kampüste yapılıyorsa eğitimin niteliği ne olacak?

Bu sorular cevapsız kaldığında aynı öğrencinin dosyası iki farklı birimde iki farklı sonuç üretebilir. Bu da itiraz ve tutarsızlık riskini artırır.

Hesap: AKTS mi, eğitim sayısı mı?

Seçilen ölçünün sonucu nasıl değiştirdiğini görmek için varsayımsal bir örnek alalım. 240 AKTS'lik bir lisans programında %10 tavanı 24 AKTS'dir. Öğrenci aşağıdaki üç eğitimi transfer için teklif ediyor:

Eğitim	AKTS	Katılım şekli
A	3	Uzaktan
B	3	Uzaktan
C	8	Yüz yüze
Toplam	14	%10 tavanının (24 AKTS) altında

• Eğitim sayısına göre: 3 eğitimden 2'si uzaktan, oran yaklaşık %67. Sınır aşılıyor.
• AKTS'ye göre: 14 AKTS'nin 6'sı uzaktan, oran yaklaşık %43. Sınır içinde.

Aynı dosya, seçilen ölçüye göre kabul ya da ret alıyor. Hangi ölçünün doğru olduğuna dair metinde hüküm olmadığı için burada bir tercih önermiyoruz; önemli olan kurumun bir ölçü seçmesi, bunu yazılı hale getirmesi ve tüm birimlerin aynı ölçüyü uygulamasıdır. Sınır aşıldığında hangi eğitimin transfer dışında bırakılacağına kimin karar vereceği (öğrenen mi, birim mi) de aynı düzenlemede yer almalıdır.

Uzaktan ortamda ölçme ve değerlendirme

Usul ve Esaslar uzaktan öğrenmeyi yok saymaz; ölçme tarafında ayrıca düzenler. Madde 11/3'e göre dijital ve uzaktan öğrenme ortamları için eğitim içeriğine uygun ölçme ve değerlendirme sistemleri kullanılır ve bu sistemler Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi ile ilgili kalite güvencesi standartları kapsamında uygulanır. Madde 11/4 ise süreçlerin şeffaf, adil, takip edilebilir ve kanıtlanabilir yürütülmesini ister.

Uzaktan programda bu ilkeleri karşılamak için tasarım aşamasında cevaplanması gereken sorular:

• Kimlik: Değerlendirmeye giren kişinin kayıtlı öğrenen olduğu nasıl doğrulanıyor?
• Kanıtın niteliği: Çoktan seçmeli çevrim içi test, uygulama becerisi ölçen bir çıktıyı gerçekten ölçüyor mu? Çoğu zaman proje, portfolyo veya kayıtlı performans görevi daha güçlü kanıt üretir.
• İz: Teslim tarihleri, deneme sayıları ve puanlama kararları sistemde geri izlenebilir biçimde saklanıyor mu?
• Adalet: Bağlantı sorunu yaşayan öğrenen için telafi kuralı önceden yazılı mı?

Öğrenme çıktısı ile kanıt arasındaki ilişkiyi mikro yeterlilik sınavı ve ölçme yazımızda ayrıntılı işledik.

Katılım şeklini belgelemek

%50 hesabı yapılabilmesi için her eğitimin katılım şeklinin belgede görünür olması gerekir. Burada Usul ve Esaslar kuruma elverişli bir zemin sunar: EK-1'deki asgari bilgilerin dokuzuncusu "Öğrenme etkinliğine katılım şekli"dir. Belgeyi düzenleyen kurum bu alanı doldururken, belgeyi tanıyan kurum da bu alandan hareket eder.

Kayıt tarafında üç hüküm birlikte okunmalıdır:

• EK-1 / 9: Katılım şekli belgede yer alır. Alanın doldurulma biçimini EK-1 zorunlu alanlar yazımızda anlattık.
• Madde 9/2: Eğitim sürecine ilişkin kayıtlar takip edilebilir ve kanıtlanabilir olmalıdır; ilgili kurum bu bilgilerin doğruluğunu teyit etmekle yükümlüdür.
• Madde 6/h: Mikro yeterlilikler dijital öğrenme kayıtlarıyla uyumlu tasarlanır ve veri taşınabilirliği sağlanır.

Pratik öneri: katılım şekli alanına serbest metin yerine kurumun kendi tanımladığı sabit değerler yazılsın (örneğin "yüz yüze", "uzaktan", "karma"). Serbest metin, tanıma biriminin hesap yaparken yorum yapmasına yol açar. Bu değerlerin öğrenci bilgi sistemine ve dijital rozete aynı biçimde aktarılması, yönetim sistemi seçerken sorulması gereken entegrasyon sorularından biridir.

Program tasarımında üç kurgu

Kurgu	Uygun olduğu durum	%50 açısından dikkat
Tamamen yüz yüze	Laboratuvar, atölye, cihaz başında beceri gerektiren çıktılar	Sınır açısından sorun yaratmaz; katılım esnekliği düşüktür
Karma	Kuramsal kısmı çevrim içi, uygulama ve değerlendirmesi kampüste yürüyebilen programlar	Kurumun karma tanımı net değilse sınıflandırma belirsiz kalır
Tamamen uzaktan	Çalışan yetişkinler, farklı şehirlerden katılım, yazılım ve veri odaklı çıktılar	Öğrencinin diğer transfer dosyasına bağlı olarak kredisinin bir kısmı sayılmayabilir; bu önceden duyurulmalıdır

Tamamen uzaktan bir program açmak meşru bir tercihtir. Yapılmaması gereken, öğrenene bu sınırı söylemeden krediyi vaat etmektir. Bilgi paketinde katılım şeklinin ve transfer koşulunun açıkça yazılması, sonradan doğacak itirazların çoğunu baştan önler.

Yönergeye yazılması gereken altı madde

1. Tanım: Kurumun "uzaktan", "yüz yüze" ve "karma" eğitimden ne anladığı.
2. Ölçü: %50 oranının eğitim sayısı mı, AKTS mi üzerinden hesaplanacağı.
3. Karma eğitim kuralı: Karma bir eğitimin hesapta nasıl sayılacağı.
4. Aşım durumu: Sınır aşıldığında hangi eğitimin transfer dışında kalacağı ve bu seçimi kimin yapacağı.
5. Kanıt: Kurum dışı eğitimlerde katılım şeklinin hangi belgeyle gösterileceği.
6. Devam: Uzaktan oturumlarda devamın nasıl ölçüleceği. Devam koşulları ve devamsızlık süresi Madde 7/3'e göre senato tarafından belirlenir.

Bu maddelerin yönerge içindeki yerini ve örnek madde yapısını mikro yeterlilik yönergesi yazımızda bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Sınırı program düzeyinde hesaplamak. Metin "bir öğrenen için" der; programın yüzde kaçının uzaktan olduğu tek başına bir şey söylemez.
• Belgede katılım şeklini boş bırakmak. Alan boşsa tanıyan kurum hesabı yapamaz, dosya geri döner.
• Canlı çevrim içi dersi tanımsız bırakmak. Bir birim yüz yüze, diğeri uzaktan sayarsa aynı öğrenciye iki farklı karar çıkar.
• Uzaktan ölçmeyi yüz yüze sınavın kopyası sanmak. Madde 11/3 içeriğe uygun ölçme sistemi ister; aynı soruları ekrana taşımak her zaman yeterli değildir.
• Öğrenene sınırı sonradan söylemek. Kredi beklentisiyle kayıt olan öğrenen için bu, en sık itiraz nedenlerinden biri olur.

Sık sorulan sorular

Tamamen çevrim içi mikro yeterlilik programı açılabilir mi?
Usul ve Esaslar programın uzaktan açılmasını yasaklamaz. Sınır, AKTS transferi teklif edilen eğitimler için öğrenen bazında uygulanır (Madde 10/3). Programın açılış esasları senato kararına ve kurum yönergesine bağlıdır.

%50 sınırı AKTS üzerinden mi, eğitim sayısı üzerinden mi hesaplanır?
Metin bunu belirtmez. Kurumun bir ölçü seçip senato esaslarına veya yönergesine yazması ve tüm birimlerde aynı ölçüyü uygulaması gerekir.

Canlı çevrim içi ders uzaktan eğitim sayılır mı?
Usul ve Esaslarda "uzaktan eğitim" için ayrı bir tanım yoktur. Kurumun kendi tanımını yapması ve bu tanımı belgenin "katılım şekli" alanına tutarlı biçimde yansıtması önerilir.

Transfer istemeyen öğrenen için de sınır geçerli mi?
Hüküm, AKTS kredisi transferi teklif edilen eğitimlerden söz eder. Yalnızca belge almak için katılan ve krediyi diploma programına aktarmak istemeyen öğrenen için ayrı bir oran öngörülmemiştir.

Uzaktan eğitimde ölçme için özel bir kural var mı?
Madde 11/3, dijital ve uzaktan öğrenme ortamları için eğitim içeriğine uygun ölçme ve değerlendirme sistemleri kullanılmasını ister. Madde 11/4'teki şeffaflık, adalet, izlenebilirlik ve kanıtlanabilirlik ilkeleri uzaktan ölçme için de geçerlidir.

Bu yazı, YÖK'ün yayımladığı Yükseköğretim Kurumlarında Mikro Yeterlilikler Çerçevesine İlişkin Usul ve Esaslar metnine dayanır; hukuki görüş değildir. MYYS onay ya da akreditasyon vermez; kurumların bu süreçlere hazırlanmasına destek olur. Uzaktan ve karma programlarınızın yönerge, bilgi paketi ve belge kurgusunu birlikte gözden geçirmek için MYYS hizmet paketlerine göz atabilir ya da iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.